Een zwaar bedrijfsongeluk op Amsterdam Centraal was de druppel. Maar de emmer van Richard van Schayk, nu servicemedewerker in Zwolle, liep al jaren over door agressie-incidenten en aanrijdingen. Met de werkgroep 'PTSS bij NS' vecht hij voor begrip. Zijn missie? 'We moeten van herkenning naar erkenning.'

Op die bewuste maandag in 2015 lijkt er niets aan de hand. Richard van Schayk, toen medewerker Veiligheid & Service in Amsterdam, houdt – zoals hij dat vaker doet – een reiziger staande. Hij zit geknield om de verdachte, die op de grond ligt, aan te houden. Maar de vriend van de jongen is het er niet mee eens, stormt op Richard af en springt omhoog. Richard is nietsvermoedend als zijn elleboog hem zwaar in zijn nek raakt.

Vol adrenaline weet Richard beide jongens te overmeesteren. Als de politie arriveert, laat hij zich tegen een winkelruit naar beneden zakken. Zijn handen tintelen, zijn lichaam verdooft. 'Ik besefte meteen: dit is foute boel.'

Kort lontje
Richards nekwervel blijkt door de klap verschoven; hij verliest gevoel in zijn gezicht en zijn armen functioneren niet meer goed. Een maandenlang revalidatietraject volgt. Maar niet alleen zijn lichaam verandert. ‘Ik stond continu onder spanning, mijn lontje werd extreem kort. Iemand hoefde maar ‘boe’ te zeggen en ik vloog erbovenop.’

Richard heeft in zijn tijd bij V&S veel agressie en ook aanrijdingen meegemaakt. Maar erover praten met collega’s deed hij nauwelijks. ‘Want grote mannen huilen niet, geloofde ik toen.’ De PTSS (posttraumatische stress-stoornis, red.) nestelt zich in zijn leven. Richard beschrijft het als een la vol trauma’s die niet meer dicht kunnen. Zijn vrouw zet hem dan voor een dilemma: ‘Of ik liet me behandelen of ze ging bij me weg.’

In 2022 krijgt zijn lichaam een heftige terugval. Het zuurstofgehalte in zijn bloed, normaal boven de 98%, zakt naar 91%, en zijn hart slaat 144 slagen per minuut – zelfs in rust. De dokter is onverbiddelijk: zo heeft Richard niet lang meer te leven. Een chiropractor behandelt hem met succes aan zijn nek, nadat hij instemt met bizarre risico’s: een leven in een rolstoel of zelfs komen te overlijden.

Gesloten deuren
De terugval breekt iets in hem, maar ook iets open. Richard besluit zich niet langer stil te houden. Al langer schrijft hij op LinkedIn over PTSS, maar bij NS vindt hij vooral onbegrip en gesloten deuren. Het raakt hem diep. ‘Zelfs de bedrijfsarts zei ooit: “Het zit tussen je oren.” Ik heb er regelmatig een traantje om gelaten.’

Richard – ‘ik ben een vechter’ – weigert op te geven. Hij mailt zijn verhaal naar president-directeur Wouter Koolmees. Over hoe PTSS niet alleen hem, maar ook zijn vrouw en twee kinderen raakt. Want dat doet het. Richard kan inmiddels niet meer tegen grote groepen en te veel prikkels. Gaat hij zijn grens over, dan komt de nekpijn, de misselijkheid, duizeligheid, het overgeven. ‘Op zulke dagen kun je alleen maar met je gezin huilen en hopen dat je de dag doorkomt.’

Door de mail gaat het balletje rollen. ‘We pakken de handschoen op, was de boodschap van NS. Ik voerde steeds meer gesprekken over PTSS met collega’s door de hele organisatie. Eindelijk: ik werd gehoord.’ Collega’s die bij NS te kampen hebben met deze ziekte, moeten volgens hem een stem krijgen en ondersteuning bij hun klachten. Zijn missie? ‘We moeten van herkenning naar erkenning.’

‘Preventie is essentieel’
Richard ziet ook concrete verbeteringen die dringend nodig zijn bij NS. Teammanagers en Vangrail-medewerkers moeten, als zij signalen opvangen, weten waar ze hulp kunnen zoeken. En preventie is essentieel, benadrukt Richard.

‘Heel simpel: als een collega slecht slaapt, nachtmerries heeft of vaker ruzie maakt thuis, gaan bij mij de alarmbellen af.’ Op tijd handelen, kan volgens Richard veel ellende voorkomen. ‘Misschien red je diegene nog met een paar therapiesessies.’

Veilige haven
De eerste stap is gezet: samen met drie collega’s, die ook te maken hebben gekregen met deze aandoening, heeft Richard de werkgroep ‘PTSS bij NS’ opgericht. Een veilige haven voor verhalen en emoties. Binnenkort organiseren zij een kick-offdag. ‘Daar zijn ook geliefden welkom: partners, kinderen, familie en vrienden. Mensen vergeten vaak het thuisfront. Maar zonder vangnet los je PTSS niet op.’

De aanmeldingen voor de dag stromen al binnen. Richard ziet iets bijzonders gebeuren: collega’s durven te praten. ‘Ze hebben rugdekking, voelen dat ze er mogen zijn.’ Tijdens de kick-off draait het om delen, zoals Richard eerder al deed op een Vangrail-dag. Het vraagt veel om dit stukje van hemzelf te laten zien. Met de microfoon in zijn handen, kwamen direct de tranen.

‘Het besef dat ik mijn verhaal mocht doen, overweldigde me. Mensen applaudisseerden en kwamen me knuffelen. Meer dan woorden was dat zo’n uiting van respect. Dat gun ik iedereen met deze nare ziekte.’

Meer weten over de werkgroep ‘PTSS bij NS’ of heb je hulp nodig? ‘Iedereen mag altijd mailen naar ptss@ns.nl.’ Ook aanmelden voor de kick-off op vrijdag 21 februari in het Trefpunt in Utrecht kan via dat mailadres. Die dag is voor NS’ers die te maken heeft met symptomen van PTSS of PTSS zelf, hun partners, kinderen en andere naasten of collega’s die meer willen weten over deze aandoening. Binnenkort volgt meer informatie op iNSite en oNS Nieuws.

Eerder stond in Koppeling het verhaal van collega Sander Regter, die aan complexe PTSS lijdt.