‘Als het erop aankomt, werken we niet gedachteloos door. Dan nemen we verantwoordelijkheid,’ zei John Voppen tijdens de jaarlijkse herdenking op 4 mei.

NS en ProRail stonden samen stil bij de spoorwegmedewerkers die tijdens de Tweede Wereldoorlog omkwamen. Bij het monument bij de Inktpot, het hoofdkantoor van ProRail, in Utrecht kwamen zo’n 200 mensen bijeen, waaronder NS’ers, ProRailers en gepensioneerde spoorcollega’s. De herdenking werd geopend door ceremoniemeester Sarah van Amerongen, woordvoerder bij NS. 

‘Vandaag herinneren wij de 477 spoormedewerkers die zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit monument is geplaatst ter nagedachtenis aan hen. Het symboliseert het verzet, de eendracht van het land, de moed en de inkeer,’ zei zij. 

Kranslegging en twee minuten stilte
Namens NS legden president-directeur Wouter Koolmees en de voorzitter van de Centrale Ondernemingsraad een krans. Ook ProRail, vertegenwoordigd door ceo John Voppen en de vicevoorzitter van de ondernemingsraad, deed dat. Namens de Bond van Gepensioneerd Vervoerspersoneel legden voorzitter Ine van Berkel en bestuurslid Marion van der Zaan een krans. Daarna klonk het taptoesignaal, gespeeld door Nicole van Varik van het NS Orkest, gevolgd door twee minuten stilte.

‘De maat was vol’
In zijn toespraak stond John Voppen stil bij een gebeurtenis uit april 1943. Het was een moment waarop binnen de Nederlandse Spoorwegen weerstand ontstond tegen de bezetting en de steeds verdergaande dwang van de Duitse machthebbers.

Hij nam de aanwezigen mee terug in de tijd, naar 29 april 1943: ‘ Dat is de dag waarop zich een impactvol moment in de Nederlandse spoorgeschiedenis afspeelt. Het is het verhaal van telegrafiste Gré Hekket bij de Nederlandse Spoorwegen. […]

De plicht om mee te werken aan de bezetting leidde bij haar tot steeds meer weerstand. Sinds het begin van de oorlog moest zij telexen versturen voor treintransporten van politieke gevangenen en later Joden, Roma, Sinti en Jehova’s getuigen. Toen de Duitsers aankondigden dat ook nog eens 300.000 Nederlandse militairen opnieuw in krijgsgevangenschap moesten worden afgevoerd, was voor haar de maat vol.

Zij verstuurde vlak voordat haar aflossing kwam, een telexbericht. Zonder overleg, zonder toestemming, maar vol overtuiging: ‘Hierbij verklaren wij dat hoofdgebouw 1, 2 en 3 vanaf twee uur vanmiddag in staking zullen overgaan.’ De oproep vond onmiddellijk gehoor: 900 personeelsleden legden hun werk neer.

Binnen een halfuur werd er een verklaring uitgebracht binnen de Spoorwegen. Er was geen sprake van een staking en iedereen moest zo snel mogelijk weer aan het werk. Wie zich vóór zes uur meldde, zou niet worden ontslagen. Gré werd veroordeeld tot vijftien jaar tuchthuisstraf. […] Zij werd uiteindelijk door de Russen bevrijd.’

Verhalen die ons blijven aanspreken
John Voppen sloot zijn toespraak af met de oproep om te blijven herdenken. Vrijheid is nooit vanzelfsprekend: ‘Verhalen als deze leren ons dat je altijd een keuze hebt. Een keuze om op te komen voor vrijheid. Als het erop aankomt, werken we niet gedachteloos door. Dan nemen we verantwoordelijkheid. Dan laten we ons geweten spreken in alles wat we doen.’

Nadat Trainbow, het LHBTIQ+-netwerk van NS en ProRail, een boeket bij het monument legde liepen de aanwezigen langs het monument om hun eer te bewijzen aan de gevallen spoormedewerkers.

Lees meer over Gré Hekket op de website van het Spoorwegmuseum.